Περί του Κοινού Νομίσματος

Ήταν μάλλον ο Γάλλος φιλόσοφος Frederic Bastiat που πρώτος εντόπισε τη σχέση μεταξύ εμπορίου και πολέμου: «εκεί όπου προϊόντα δεν περνούν τα σύνορα, τα περνά ο στρατός».

Αν και τέτοιου είδους σλόγκαν είναι συχνά απλουστευτικά και καταλήγουν σε κακόγουστα κλισέ, η φράση αυτή που αποδίδεται στον Bastiat αποτελεί πιθανά το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και, γενικότερα, του ανοίγματος των εμπορικών συνόρων. Εγώ θα έκανα κι ένα βήμα παρακάτω: «όπου περνούν προϊόντα και άνθρωποι, δεν περνά σχεδόν ποτέ ο στρατός». Κι αυτή είναι η μεγάλη επιτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο ναδίρ της χειρότερης κρίσης των τελευταίων δεκαετιών, οι στρατοί βρίσκονται στα στρατόπεδά τους και τα σύνορά μας συνεχίζουν να διασχίζονται μονάχα από προϊόντα, ανθρώπους και ιδέες.

Read More...

Για το θάνατο του Christopher Hitchens

Την περασμένη Πέμπτη πέθανε ο Christopher Hitchens. Δεν «έφυγε για το τελευταίο του ταξίδι», δεν «κοιμήθηκε», δεν «αναπαύτηκε εν ειρήνη». Πέθανε. Και δεν του αξίζουν αυτοί οι ανόητοι μεταφυσικοί ευφημισμοί.

Αν και οι ρίζες της σκέψης του ήταν στην Αριστερά, ο πυρήνας του έργου του ήταν η εμμονή του ενάντια σε κάθε ολοκληρωτισμό. Κάτι που οι φίλοι του στο χώρο δεν του συγχώρησαν ποτέ. Ούτε στη Δεξιά όμως είχε πολλές συμπάθειες, για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Ένας από τους πιο προβεβλημένους διανοούμενους της εποχής μας, και πιθανότατα ο καλύτερος μάστορας του λόγου, ο Hitchens υπήρξε ο σημαντικότερος μαχητής των τελευταίων χρόνων στον αγώνα για την ελευθερία της έκφρασης, ενάντια στο θρησκευτικό φονταμενταλισμό και υπέρ της ανοιχτής κοινωνίας.

Read More...

Η μέθοδος των απαγορεύσεων

Κι ενώ η οικονομική κρίση επιμένει να αποδεικνύει ότι δεν έχουμε ακόμη αγγίξει το ναδίρ της πτωτικής μας πορείας, ο κρατικός μηχανισμός δείχνει ότι διατηρεί το χιούμορ του – ή τον κυνισμό του, αν θέλετε. Διαβάζω λοιπόν ότι το υπουργείο υγείας, μετά από γνωμοδότηση του ΕΟΦ, απαγόρευσε την κυκλοφορία των ηλεκτρονικών τσιγάρων που περιέχουν νικοτίνη - μελετά επίσης και την απαγόρευση για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χωρίς νικοτίνη!

Στα πλαίσια βέβαια της εκτεταμένης παράδοσης απρόβλεπτων και αυθαίρετων αποφάσεων του ελληνικού κράτους, δεν είναι η ίδια η απαγόρευση που εντυπωσιάζει αλλά το σκεπτικό που τη συνοδεύει. Όπως δήλωσε σε συνέντευξη τύπου ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τον Έλεγχο του Καπνίσματος, κ. Π. Μπεχράκης, «η απαγόρευση αποφασίστηκε λόγω της έλλειψης επιστημονικών στοιχείων για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις.»

Read More...

Κατανοώντας την Ελευθερία

Το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕ.ΦΙ.Μ), με την αρωγή των Εκδόσεων Πύλες, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του για την προώθηση των αρχών και ιδεών και της ανοιχτής κοινωνίας και οικονομίας - και με την συμπλήρωση πενήντα χρόνων από την πρώτη έκδοση αυτού του εμβληματικού έργου - προχώρησε στην επεξεργασία σε συνοπτική και εκλαϊκευμένη μορφή των βασικών μηνυμάτων του Συντάγματος της Ελευθερίας, ως προσφορά στο αναγνωστικό κοινό ενός σημαντικού μέρους της ευρωπαϊκής φιλελεύθερης σκέψης, που διατηρεί εντυπωσιακά ανέγγιχτη από το χρόνο τη ζωντάνια, την επικαιρότητα και τη σημασία του στους σημερινούς καιρούς.

Χρειάστηκε περίπου μισός αιώνας προκειμένου το μνημειώδες Σύνταγμα της Ελευθερίας, του κορυφαίου φιλελεύθερου διανοητή του εικοστού αιώνα Φρίντριχ Χάγιεκ, να βρει τον δρόμο του στο άνυδρο ιδεολογικά τοπίο της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής. Ο "Κάρολος Μαρξ του φιλελευθερισμού" αν με το εξίσου σημαντικό έργο του Δρόμος προς τη Δουλεία προσέφερε ένα "φιλελεύθερο Κομμουνιστικό Μανιφέστο", ένα πολεμικό έργο δηλαδή υπέρ της βαλλόμενης ανοιχτής κοινωνίας στις αντίστοιχες ταραγμένες ιστορικές περιόδους, με το Σύνταγμα της Ελευθερίας φιλοδοξούσε να προσφέρει, σύμφωνα με τον ίδιο, τον "Πλούτο των Εθνών του 20ού αιώνα".

Read More...

Η ευκαιρία της κρίσης

Η Ναόμι Κλάιν, στην εισαγωγή του γνωστού της best-seller “Το Δόγμα του Σοκ» περιγράφει το μεγάλο κακό που μας έχει προξενήσει η κληρονομιά του Φρίντμαν:

Σε ένα από τα σημαντικότερα δοκίμιά του, ο Φρίντμαν διατύπωσε τον πυρήνα της τακτικής συνταγής του σύγχρονου καπιταλισμού – αυτό που έχω κατανοήσει ως «το δόγμα του σοκ». Παρατήρησε ότι «μόνο μια κρίση – πραγματική ή πλασματική – παράγει πραγματική αλλαγή». Όταν εμφανίζεται αυτή η κρίση, τα μέτρα που λαμβάνονται εξαρτώνται από τις ιδέες που είναι διαθέσιμες. Κάποιοι άνθρωποι συγκεντρώνουν αποθέματα από κονσέρβες και νερό όταν προετοιμάζονται για μεγάλες καταστροφές – οι Φριντμανικοί συγκεντρώνουν αποθέματα από ιδέες περί της ελεύθερης αγοράς. Κι όταν χτυπά η κρίση, ο καθηγητής της Σχολής του Σικάγο ήταν πεπεισμένος ότι ήταν ζωτικής σημασίας η άμεση δράση, η ταχεία και μη αναστρέψιμη αλλαγή, πριν η βασανισμένη από την κρίση κοινωνία γλιστρήσει πίσω στην «τυραννία του status quo”. Μια παραλλαγή της συμβουλής του Μακιαβέλι ότι οι «βλάβες» θα πρέπει να επιβάλλονται «με τη μία» - αυτή είναι μια από τις πιο διαχρονικές κληρονομιές που μας άφησε ο Φρίντμαν.

Σε όσους έχουν μπει στον κόπο να διαβάσουν κάτι περισσότερο από τις ληγμένες κονσέρβες του σύγχρονου αριστερισμού, δεν θα κάνει μάλλον εντύπωση ότι η θεωρία της κ. Κλάιν είναι και ανακριβής και διαστρεβλωτική. Ο Φρίντμαν λοιπόν δεν έχει γράψει κανένα δοκίμιο που περιγράφει κάποια συνωμοτική στρατηγική των καπιταλιστών, ούτε βέβαια συνιστά το σοκ ως συνταγή λύσης οποιουδήποτε προβλήματος.

Read More...

Ένα φιλελεύθερο πρόγραμμα

Όπως διαβάζω στο site της, η Φιλελεύθερη Συμμαχία, μετά το τελευταίο της συνέδριο, επιστρέφει στο πολιτικό πρόγραμμα που είχαμε αρχικά συνθέσει κατά την ίδρυσή της και επικυρώθηκε στο 1ο συνέδριο του κόμματος. Αυτό σημαίνει ότι το πολιτικό πρόγραμμα που επιμελήθηκα προετοιμάζοντας το 3ο συνέδριο και που επικυρώθηκε τότε ταυτόχρονα με την εκλογή μου στη θέση του προέδρου, απενεργοποιείται και επιστρέφει στη βιβλιοθήκη μου.

Μπορείτε όμως να το βρείτε εδώ, ως αναφορά σε μια συλλογική προσπάθεια που, αν και απέτυχε να τοποθετηθεί εκλογικά στον πολιτικό χάρτη, πιστεύω ότι πρόσφερε πολλά στην πολιτική συζήτηση της χώρας τη δεδομένη χρονική στιγμή.

Αν και το τελικό κείμενο επιμελήθηκα εγώ (για πρακτικούς και μόνο λόγους), το πρόγραμμα είναι βασισμένο στις αρχικές θέσεις της Φιλελεύθερης Συμμαχίας και τις, μέχρι εκείνη τη στιγμή, δημόσιες τοποθετήσεις μας. Και θα ήταν άδικο φυσικά να παρουσιάσω το κείμενο αυτό ως αποκλειστικά δική μου εργασία: τίποτε δεν θα μπορούσε να είχε γραφτεί δίχως τις ιδέες, τα κείμενα και τα σχέδια του Φώτη Περλικού, Μανώλη Μανωλεδάκη και Δημήτρη Σκάλκου – όπως και των υπολοίπων ιδρυτικών μελών της τότε Φιλελεύθερης Συμμαχίας που βρεθήκαμε, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιήσουμε, στην πρωτοπορία του φιλελεύθερου κινήματος στη χώρα μας. Σήμερα, λίγα μόλις χρόνια μετά, είναι πολλοί οι μνηστήρες του χώρου κι εμείς, προσηλωμένοι στις ίδιες ιδέες, παραμένουμε αφοσιωμένοι στον ίδιο στόχο: να αποκτήσουν οι φιλελεύθερες ιδέες τη φωνή που τους αξίζει.

Να σημειώσω επίσης ότι κάθε ενδιαφέρουσα ιδέα στο κείμενο αυτό αποτελεί συλλογική επιτυχία της ομάδας που οραματίστηκε και ίδρυσε τότε τη Φιλελεύθερη Συμμαχία. Ενώ για κάθε αποτυχία στη διατύπωση, καθώς και κάθε αισθητική ατέλεια, η ευθύνη βαρύνει εμένα προσωπικά.

Το πλήρες κείμενο: Ένα φιλελεύθερο πρόγραμμα

Read More...

Μεγάλες προσδοκίες

Ήταν η εποχή της παρακμής, ήταν η χειρότερη εποχή, ήταν η εποχή του παραλογισμού, ήταν η εποχή της τρέλας, ήταν η εποχή της θρασυδειλίας, ήταν η εποχή της δυσπιστίας, ήταν η εποχή του Σκότους, ήταν το τέλος της ελπίδας, ήταν ο χειμώνας της απελπισίας, δεν είχαμε τίποτα να περιμένουμε, πηγαίναμε όλοι κατευθείαν στην Κόλαση.

Κάπως έτσι θα περιγράψει μάλλον ο ιστορικός του μέλλοντος, παραφράζοντας τον Charles Dickens, την αρχή του φετινού χειμώνα. Οι τίτλοι όλων σχεδόν των διεθνών μέσων ενημέρωσης περιγράφανε μια οικονομία σε ελεύθερη πτώση. Για πρώτη φορά ίσως από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι σύμμαχοί μας άρχισαν να μας αντιμετωπίζουν ως απειλή για το μέλλον της Ευρώπης, ως τον προπομπό της παρακμής, το πρότυπο της απόλυτης αναξιοπιστίας. Και, πέρα ίσως από όσους πάντα πίστευαν ότι η Ελλάδα είναι το κέντρο του κόσμου κι αισθάνθηκαν πλέον ότι δικαιώνονται οι φαντασιώσεις τους, κανείς μας δεν μπορούσε να αποφύγει την αίσθηση της σήψης και της απελπισίας.

Read More...